समाचार

नेपालमा सरकारी विदा र देशले ब्यहोरेको ब्ययभार

हेमन्त चेम्जोङ्ग, धनकुटा


सम्पूर्ण बिदाका दिनमा निजाम तिकर्मचारी तथा शिक्षकलाई दिइने तलबको मात्र हिसाब गर्ने हो भने लगभग १३ अरब खर्च देखिन्छ । जुन तुलना गर्नेहो भने १३०० किलोमिटर पीच सडक बन्छ भने लगभग २०० मेगावाटको बिजुली उत्पादन हुनसक्छ ।

एसियाको सानो देश मध्ये नेपालपनि एक हो जसको क्षेत्रफल १,४७,१८१ बर्ग किलोमिटर छ भने सन् २०१६ को तथ्यांकअनुसार जनसंख्या २ करोड ८९ लाख ८० हजार रहेको छ । नेपालमा शिक्षा क्षेत्रमा, निजामति क्षेत्रमा तथा नीजी क्षेत्रमा बढि नै कर्मचारीहरु रहे पनि संचयकोषको तथ्यांकलाई आधार मान्ने हो भने जम्मा ५ लाख संचयकर्ताहरु रहेको देखिन्छ । जसमा जम्मा ४ प्रतिशत नीजि क्षेत्रको संचयकर्ताहरु रहेको देखिन्छ । शिक्षाको रिपोर्टबाट लिइएको तथ्यांक हेर्ने हो भने शिक्षा अन्तर्गतका विभिन्न शैक्षिक संस्थाहरुका बिभिन्न तहमा जम्मा २ लाख ४७ हजार जना कर्मचारीहरु कार्यरत देखिएको छ । यस तथ्यांकको आधारमा जम्मा ४ लाख ८० हजार जना सेना, प्रहरी, निजामती कर्मचारी तथा शिक्षकहरु रहेको देखिन्छ । २०७४ पौष १४ को अन्नपूर्ण दैनिकमा प्रकाशित लेखका अनुसार जम्मा जनसंख्याको ०.३ प्रतिशत अर्थात ८७ हजार जना निजामति कर्मचारीको संख्या रहेको छ भने सरकारी अधिकृतको संख्या जम्मा निजामति कर्मचारीको २१ प्रतिशत हुनआउछ । यसै तथ्यांकको आधारमा २६ प्रतिशत कार्यालय सहयोगी रहेको देखिन्छ भने अधिकृत स्तर भन्दा मुनिको तहका मात्र जम्मा ५३ प्रतिशत कर्मचारीहरुले विभिन्न नेपालका कार्यालयमा काम गर्छन् ।

नेपालमा हरेक शनिबार बिदादिइने सरकारी नियम छ भने शुक्रबार आधादिनबिदा दिइन्छ । पञ्चायतकाल तथा राजतन्त्र रहेको अवस्थामा विभिन्न पुस्ताका सकारात्मक परिवर्तनका लागि काम गरेका स्वर्गीय राजाहरु तथा तत्कालिन समयका राजा तथा राजकुमारको जन्मजयन्ती र जन्मोत्सबहरु मनाइने चलन थियो । यसका साथै हिन्दु धर्मका विभिन्न चाडपर्बहरुमा बिदा दिने चलन थियो । २०६२ सालको जनआन्दोलनले गणतन्त्र स्थापना गरिसकेपछि यी राजसंस्थामा केन्द्रित बिदाहरु नदिइने गराइए पनि हिन्दु धर्मका बिदाहरु लगभग यथावत राखी अन्य धर्म तथा सम्प्रदायहरुको सबै चाडपर्बमा पनि बिदा थप गरी बिदाको चांगलगाइयो । 

नेपालको २०१७ कोे बिदाको तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने जम्मा ८४ दिन सरकारी बिदा रहेको थियो जसमा ४३ दिन शनिबार रहेको छ भने ४१ दिन स्पष्ट सरकारद्वारा तोकिएको बिदाको दिन पर्छ । यहिबर्ष शनिबार र नियमित बिदा खप्टिएको दिनहरु जम्मा ९ दिन रहेको छ । सरकारद्वारा तोकिएको यी बिदाका दिनहरु मध्ये मूख्यत ः सरकारी प्राथमिकतामा परेको बिदा १५ दिन रहेको छ भने हिन्दुधर्मका लागि देशभर दिइएको बिदाको संख्या १४ दिन रहेको छ जुन सम्पूर्ण तोकिएको बिदाको ३४% हुन आउँछ । अन्य जातजाति तथा धर्मका लागि सरकारी बिदा छुट््याइएको देखिन्छ जुन जम्मा तोकिएको बिदाको २% देखि ५% रहेको दखिन्छ । 

अहिलेको सरकारी प्रचलनलाई हेर्दा साधारणतया धार्मिक उत्सब परेको अवस्थामा यी महत्वपूर्ण दिनहरुमा सिर्जनात्मक उत्सव मनाउनको सट्टामा बिदा नै दिने प्रचलन रहेको देखिन्छ भने कुनै देशका उच्च नेतृत्वको आगमन हुदा या वैदेशिक भ्रमण गर्दा दिइने अपर्झटका केहि बिदाहरु प्नि रहन्छन् । जसका कारण शिक्षामा असर तथा सर्बसाधारणको दैनिक योजनात्मक कृयाकलापहरुमा सोझै असर परेको देखिन्छ भने यी उल्लेखित बिदाहरु कर्मचारीहरुको बार्षिक बिदाबाट कट्टा नहुने भएका कारण जागीरका लागिमात्र सरकारी जागीर भएको अवस्था यी तथ्यांकहरुले देखाइरहेको छ । अर्को तर्फ कर्मचारी अनुगमन परिणाममुखी नहुनाका कारण सरकारी कार्यालयबाट सेवालिन अत्यन्तै गाह्रो भइरहेको अवस्था छ । विभिन्न समयमा सेवा सुधार हुन नसकेको यो अवस्थालाई राख्दा कर्मचारीको तलबको अवस्थालाई अगाडि सार्ने गरिएको छ । अघिल्लो सरकारले कर्मचारीको तलव बृद्धि गरे पनि केहि सुधार आएको मान्न सकिन्न ।

यो सरकारी बिदाहरुको असर मात्र हैन विभिन्न पार्टीहरुको बन्द तथा चक्का जाम अब्ह्वानले पनि अझ सरकारी सेवामा थप असर परेको देखिन्छ । ओपन डाटा नेपालको वेभसाइटमा रहेको २००८ देखि २०१३ सम्मको तथ्यांकलार्इृ हेर्ने हो भने औसतमा बार्षिक ३४ दिन सबैभन्दा बढि नेपालबन्द र चक्का जाम सुनसरीमा भएको अवस्था छ भने कुनै कुनै दुर्गम जिल्लाहरुमा थोरै असर परेको देखिन्छ । रामेछाप र दोलखामा कम्तिमा वर्षको ३ दिन नेपाल बन्दको असर देखिन्छ । सामान्यतया अलि सुगम जिल्लाहरु र मधेसका जिल्लाहरुमा चक्काजाम र बन्दहरु बढि भएको देखिन्छ । सन् २०१७ को अवस्था यो भन्दा अलि फरक छ । विभिन्न क्षेत्रबाट नागरीकहरुको चक्का जाम प्रतिको असन्तुस्टीका कारण यसको प्रभाब केहि कम देखिएपनि समाप्तै भइसकेको अवस्थामान्न सकिन्न ।

यी सबै बिदाहरु र हिन्दु धर्मसंग सम्बन्धित धेरै बिदाहरुका कारण बर्षको एक चौथाई अवधि बिदा मात्र भइरहेको देखिन्छ । अहिले देशमा बिकासको गति तेर्सो ट्रेण्डमा गइरहेको अवस्था छ जहाँ देशले कुनै उभोगतिमा फड्को मार्न सकेको छैन । यो अवस्था रहिरहनुको एउटा कारक तत्व यी विदाहरु र चक्का जामपनि हुनसक्छ । सम्पूर्ण बिदालाई एक ठाउमा राखेर तुलना गर्दा हिन्दु धर्मसंग सम्बन्धित बिदाहरु र सामान्य बिदा जोड्दा जम्मा बिदाको ७१ प्रतिशत हुन आउँछ । विभिन्न समयमा विभिन्न जातजातिहरुको असन्तुष्टि तथा मागको प्रतिफलस्रुप सन्तुलन कायमगर्ने मात्र सरकारी उदेश्य भएका कारण एक एक वटा बिदा थपगरि दिएर अझ देशलाई बेकम्मा बनाइरहेको देखिन्छ । बिभिन्न चक्काजाम र बन्दका कारण देशलाई घाटा छ । विभिन्न तथ्यांक तथा गत मे ३० को रिपब्लिकामा प्रकाशित लेखमा शिक्षाको जम्मा बिनियोजन गरिएको ११६.३ बिलियन ने.रु. मध्ये ९० प्रतिशत तलव खर्च शिर्षकलाई आधार मान्ने हो भने एक दिन मात्र बिदाहुने हो भने देशले यी कर्मचारीहरुको लागि मात्रजम्मा २८ करोड ३२ लाखरुपैयाँको हाराहारीमा दैनिक खर्च हुन्छ । यसै दैनिक तलव खर्च रकमलाई आधार मान्ने हो भने धर्म सम्बन्धि बिदालाई मूल्यांकन गर्दा हिन्दु धर्मका बिदाको लागि कर्मचारीहरुलाई लगभग ४ अरब रुपैया.खर्च गरिरहेको छ । बुद्ध धर्मका बिदाको लागि सबै कर्मचारीहरुलाई बिदा स्वरुप.एक अरब १५ करोडहाराहरी माखर्च गरिरहेको  छ । नेवारी, मधेसी तथा मुस्लिम समुदायको बिदाको दिनको लागि मात्र हरेकलाई ५७ करोड बराबरको खर्च भइरहेको अवस्था छ । सामान्यतया सबै नेपालीका लागि दिइने १५ दिनको मूल्यांकन गर्ने हो भने झण्डै चार अरब २५ करोड बराबर खर्च भइरहेको छ । यी सम्पूर्ण बिदाका दिनमा निजाम तिकर्मचारी तथा शिक्षकलाई दिइने तलबको मात्र हिसाब गर्ने हो भने लगभग १३ अरब खर्च देखिन्छ । जुन तुलना गर्नेहो भने १३०० किलोमिटर पीच सडक बन्छ भने लगभग २०० मेगावाटको बिजुली उत्पादन हुनसक्छ । विभिन्न चक्काजामहरुका असरहरु, विभिन्न क्षेत्रमा सेवाग्राहीहरुलाई पर्न गएको असुबिधाहरु तथा स्थानीय र बाह्य बजारमा परेको नकारात्मक असरहरुको हिसाब गर्ने हो भने यो स्थिति अझ नाजुक देखिन सक्छ । यसरी बिभिन्न जातजातिको नाममा बिदाहरु थपिरहनु हो भने हाम्रो देशमा १२० थरीका जातजातिहरुको लागि १२० दिन बिदादिनु पर्ने हुन्छ भने धर्म अनुसार ३३ कोटी देवताका लागि र अन्य धर्मका लागिबिदा छुट्याउने हो भने बर्षभरि कामगर्ने समय होला भनेर भन्न सकिन्न । अनि सरकारबाट आकस्मिक घोषणा हुने विभिन्न बिदाहरुले झनै सेवाग्राहीहरुलाई सास्तीदिएको अवस्था रहेको छ ।

२०७४ पौष १४ को अन्नपूर्ण दैनिकमा प्रकाशित लेख अनुसारको  देश एक रुपैयाको निर्यात गरेर १३ रुपैयाको आयात गरिरहेको अवस्थालाईमात्र रेमिट्यान्सले भुक्तानी सन्तुलन कायम गरिरहेको छ भने यहि बैदेशिक रोजगारमा असन्तुलन आउने हो भने देशमा संकट आउनसक्छ । अनावश्यक विदादिएर राखिएका कर्मचारीहरु, निर्बाहमूखी खेती लगभग जमीन बाझो हुदै सकिएदै गएको अवस्था अनि बिभिन्न सुबिधाहरु घरभित्र छिर्दै गरेको यो विकासको संक्रमणको अवस्थाहरुलाई गहिरो अध्ययन गर्ने हो भने देश एक किसिमले उदेक लाग्दो देखिन सक्छ । सरकारी कार्यालयतिर कामगर्ने अधिकांशकर्मचारीहरु अझ बिदा बढि भए राम्रो हुने सोच राखेर कार्यालयमा सेवादिएका कारणपनि सेवाग्राहीहरु निरन्तर दुःखपाउदै आएका छन् भने यस्तै कारणहरुले देशको हरेक अंग सुस्त भइदिँदा देशको उन्नति सुन्यप्रायभएको छ । 

हेमन्त चेम्जोङ्ग, धनकुटा

हाल ः मेलम्चीसिन्धुपाल्चौक


नयाँ संरचना अनुसार सिन्धुलीको नगरपालिका र गाँउपालिका - 2017-03-21


सिन्धुलीमा थप ६ सहित १ सय ३७ निर्वाचन स्थल - 2017-03-21
नवीन श्रेष्ठ गाउका मेयर उपमेयर वडाका अध्यक्षहरु सवै र वडा सदस्यहरुबाट ४ जना महिला सदस्य, दलित वा अल्पसंख्यकबाट निर्वा्चित भएका सदस्यहरुबाट २ जना सदस्य रहेको गाउ कार्यपालिका गठन हुने छ ।

जिल्लाको केही विद्यालयहरुमा शैक्षिक गुणस्तरमा वृद्धि - 2017-03-20
नविनबाबु अधिकारी विगतमा राजनितक दलको स्वार्थ पुरा गर्न गरिने विद्यालय बन्द, बालबालीकालाई शारिरिक तथा मानसिक यातना दिने जस्ता कार्य हुने गरेका विद्यालयहरुमा अहिले भने ति विद्यालयहरु अहिले विद्यालय शान्ति क्षेत्र घोषणा उन्मुख

सिन्धुीमा स्थानीय तहको पुनसंरचना, कुन गाविस कहाँ हेर्नुहोस - 2017-03-10
स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले दिएको ७१९ स्थानीय तहमा २५ वटा थप गर्दै सरकारले ७४४ वटा स्थानीय तह शुनकोसी गाउँपलिकामा कुशेश्वर दुम्जा गाउँ विकास समितिमा, झागाझोली रातमाटा गाउँ विकास समिति, पुरानोझागाझोली गाउँ विकास समिति, सितलपाटी गाउँ विकास समिति र मझुवा गाउँ विकास समिति गरी ७ वटा वडामा २१ हजार ९ सय ९६ जनसंख्या रहने बताईएको छ ।

४० प्रतिशत सम्म घुस माग्छन डिभिजनका कर्मचारी - 2017-03-09
राजन गाउँले उपभोक्ता गठन देखि प्राविधिक इस्टिमेट तयार गर्न नै डिभिजन प्रमुख र प्राविधिकहरुले किर्ते काम गरेको जिल्लाका राजनीतिक दलहरुले नै आरोप

हाम्रो प्रयास नेपालद्धारा दुधौलीका ९५ जना आमाहरु सम्मानित - 2017-03-09
क्लिक सिन्धुली देशैभर नारी दिवसका अवसरमा विभिन्न कार्यक्रमहरु सन्चालन भैरहँदा सिन्धुली जिल्लाको दुधौली नगरपालिका क्षेत्रमा गरिएको यो कार्यक्रम नमूना

विद्यालयको गेट थुनेर जुलुसमा हिँडाइयो - 2017-02-20
९ फागुन, काठमाडौं । रुपन्देहीको दक्षिणी क्षेत्र मर्चवार । नेपाल-भारत सीमा क्षेत्रकको मझगावा । यही ठाउँमा सिके राउतका कार्यकर्ता र प्रहरीबीच झडप भयो । तनाव बढेपछि अश्रुग्याँस प्रहार भयो । दजनौँ वालवालिकाहरु घाइते भए । सोही क्रममा प्रहरीले दुईवटा बन्दुक लुटिएको जानकारी दियो ।

बैंकहरुमा कार्यकारी अध्यक्षको कार्यकाल तोकियो - 2017-01-12
हेटौंडा, ८ असोज । मंगलवार संसदबाट पारित बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धि कानुन संशोधन र एकिकरण गर्न बनेको विधेयक २०७२ र पुरक प्रतिवेदन २०२३ ले कार्यकारी

PREV 1 2 3 4 NEXT
सम्पर्क


कमलामाई नगरपालिका-६, सिन्धुली

फोन : ९८५४०४११३४, ९८०११४११३४
http://www.clicksindhuli.com
Email: clicksindhuli@gmail.com

हाम्रो समुह
नेत्र विक्रम थापा, प्रधान सम्पादक
९८५४०४११३४, ९८०११४११३४

कमला रोक्का, सम्पादक
९८४४०९२३३३

फेसवुक

संचालन तथा प्रायोजनको हक सर्बाधिकार © क्लिक सिन्धुली, हेटौंडा २०७३ मा सुरक्षित रहनेछ ।
Top